Żal za grzechy to nie uczucie

Żal za grzechy to nie uczucieWarunek kluczowy sakramentu pokuty

Żal za grzechy stanowi jeden z pięciu elementów sakramentu spowiedzi – i to element kluczowy. Aby właściwie zrozumieć jego naturę, warto najpierw przypomnieć ogólną budowę sakramentów.

Sakramenty – naczynie łaski

W sakramentach wyróżnia się materię i formę – oba elementy są niezbędne do ważności sakramentu. Sakrament to narzędzie lub naczynie sporządzone przez samego Zbawiciela, służące do udzielania wszystkim wierzącym, niezależnie od czasu i miejsca, łask wypływających z ofiary, zmartwychwstania Pana Jezusa i zesłania Ducha Świętego.

Sakramenty są "naczyniami na łaskę" – teologicznie określa się je jako "znak widzialny łaski niewidzialnej". W sakramencie spowiedzi tą łaską jest darowanie grzechów, wymazanie długów wynikających z naszych win. To moc ofiary Pana Jezusa – Baranka Bożego, który gładzi grzechy świata.

Specyfika sakramentu pokuty

Sakrament pokuty ma szczególną budowę. W przeciwieństwie do innych sakramentów, gdzie materia jest całkowicie zewnętrzna wobec człowieka, tutaj do materii należy coś w samym penitenencie – to, co człowiek czyni. Przystępując do spowiedzi, jesteśmy współtwórcami tego sakramentu, ponieważ to my dostarczamy jego materię.

Jednym z kluczowych elementów tej materii są grzechy, które zobaczyliśmy dzięki rachunkowi sumienia (pierwszemu warunkowi spowiedzi). Kolejnym niezbędnym elementem jest właśnie żal za grzechy.

Żal – postawa woli, nie uczucieNieporozumienie językowe

Tutaj pojawia się istotne nieporozumienie wynikające z funkcjonowania słowa "żal" w języku polskim. W mowie potocznej "żal" oznacza niemal zawsze stan uczuciowy – coś, co się czuje. Mówimy "czuć żal" czy "mieć żal", mając na myśli emocje.

Jednak gdy używamy słowa "żal" w odniesieniu do spowiedzi, mamy na myśli coś głębszego niż tylko jakiekolwiek odczucie. Żal jako warunek spowiedzi to przede wszystkim postawa woli, a nie uczucie.

Ruch i postawa woli

Nasza wola może dokonywać pojedynczych ruchów – chwilowych chęci czegoś. Może też zająć stałą postawę, czyli trwałe wychylenie w określonym kierunku. To drugie jest doskonalsze i pełniejsze, bo pierwsze trwa tylko chwilę, podczas gdy postawa woli jest czymś stałym i trwałym.

Właśnie taką stałą postawę woli rozumiemy, gdy posługujemy się słowem "żal" w kontekście sakramentu pokuty.

Żal bez uczucia

To niezwykle ważne: możemy mieć prawdziwy żal nawet wtedy, gdy go nie czujemy. Jeśli dzięki dobremu rachunkowi sumienia umysł jasno widzi, że coś było złe, i tak to nazywa po imieniu, to wola – przyjmując od rozumu to prawdziwe naświetlenie – może przyjąć właściwą postawę, nawet gdy towarzyszy temu brak jakichkolwiek odczuć.

Istota żalu – odwrócenie się od złaZmiana w woli

Żal jako postawa woli polega na odwróceniu się od złych rzeczy, które popełniłem. Zakłada więc zmianę w naszej woli.

Każdy grzech zawiera udział woli. Jeśli wola w ogóle nie uczestniczy, nie zgadza się na żadnym etapie – nie ma grzechu, jest tylko utrapienie. Ale gdy wola:

• z własnej inicjatywy chciała czegoś złego, lub
• uległa presji odczuć, pokus, namów, złego przykładu

i zgodziła się na coś, na co nie powinna – wtedy mamy do czynienia z grzechem.

Korekta zgody

Żal oznacza korektę, której wola dokonuje sama wobec siebie. Tam, gdzie wcześniej niestety udzieliła zgody, teraz się od tego odwraca. Zmienia swoje nastawienie, naprawia błąd. Cofa zgodę i zajmuje trwałą, stabilną postawę niechcenia – jasnej, jednoznacznej niechęci tego zła.

To jest żal – postawa woli wobec zła nazwanego po imieniu przez prawdę i nadprzyrodzone nauczanie naszego Zbawiciela o moralności.

Cechy właściwego żaluWewnętrzność

Żal musi być wewnętrzny. To oczywiste, skoro jest działalnością woli. Nie może być tylko deklaracją na ustach, czymś wypowiedzianym słowami – musi być rzeczywistą postawą wnętrza.

Właściwe natężenie

Żal może mieć różne natężenie. Ma właściwe natężenie, gdy zło, które wkroczyło w moje życie bramą mojej własnej woli, jest rzeczą, której najbardziej nie chcę spośród wszystkiego, czego nie chcę.

Są różne rzeczy, których nie chcemy. Ale rzeczą, której najbardziej powinniśmy nie chcieć, powinien być nasz grzech – nasze złe użycie wolnej woli.

Dlaczego grzech jest największym wrogiem?

Diabeł kusi nas, żebyśmy myśleli, że naszym największym zagrożeniem są inni ludzie, określone sytuacje zewnętrzne. Tymczasem prawda jest taka, że:

Najbardziej niebezpiecznego przeciwnika, który jest w stanie mi najbardziej zaszkodzić, mam w sobie.

To moja niewłaściwa zgoda woli jest moim największym wrogiem. Walka z tym wrogiem nazywa się nawróceniem.

Pułapka skierowania uwagi na innych

Gdy diabeł namówi nas, by uwagę skierować na innych, ich winy, ich problemy – osiąga swój główny cel. Za bliźniego nie mogę się nawrócić. Nie mogę zrobić ruchu jego wolą. Mogę tylko kierować swoją własną wolą.

Gdy nasze siły idą na obserwowanie win innych, to jak wojsko, które zamiast walczyć na właściwym froncie, szabruje po wsiach – nieprzyjaciel tymczasem zajmuje kolejne terytoria, bo nikt z nim nie walczy.

Żal to skierowanie wojsk na właściwy front – tam, gdzie mam wpływ, gdzie mogę przekierować moją własną wolę.

Żal doskonały i niedoskonałyŻal niedoskonały

Żałujemy dlatego, że:

• spadły na nas złe skutki grzechu
• źle się czujemy
• spotkały nas straty
• nie mamy spokojnego sumienia

To wszystko jest wzgląd na siebie – dlatego jest to żal niedoskonały.

Żal doskonały

Żałujemy tego, że:

• zraniliśmy miłość Boga do nas
• nie zachowaliśmy się właściwie wobec Ojca niebieskiego
• nie odpowiedzieliśmy Bogu tak, jak należało

Bóg przyszedł do nas:

• z miłością – a my odpowiedzieliśmy obojętnością
• z gorliwością – a my z letniością
• ze stałością – a my niestałością
• ze szczerością – a my z obłudą
• z ofiarnością – a my z małością gotowości do ofiary

Gdy widzimy tę dysproporcję i żałujemy, że nie odpowiedzieliśmy Bogu należycie – to się rodzi żal doskonały.

Praktyczne znaczenie

Do ważności spowiedzi wystarcza żal niedoskonały, ale jesteśmy zachęcani do dążenia do żalu doskonałego.

Żal doskonały ma szczególną moc – sam gładzi grzech nawet przed spowiedzią (np. w sytuacji, gdy nie ma dostępu do kapłana). Jednak musi zawierać w sobie intencję i chęć skorzystania ze spowiedzi tak szybko, jak to możliwe.

Dlaczego spowiedź pozostaje konieczna? Bo dopiero ona daje nam pewność znaku sakramentalnego ustanowionego przez Zbawiciela. Wcześniej możemy wciąż wątpić, czy nasz żal był wystarczająco doskonały.

Podsumowanie

Żal za grzechy to nie uczucie, ale świadoma, stała postawa woli:

• odwracająca się od popełnionego zła
• cofająca zgodę udzieloną niewłaściwie
• zajmująca stanowisko jasnej niechęci wobec grzechu
• skierowana na walkę z prawdziwym wrogiem – złem we mnie samym

To element materii sakramentu pokuty, który my sami wnosimy, będąc współtwórcami tego sakramentu. Bez tego elementu sakrament się nie dokona.

Wnośmy więc do sakramentu pokuty tę właściwą postawę woli – prawdziwy żal za grzechy, rozumiany nie jako emocja, ale jako trwała decyzja odwrócenia się od zła i zwrócenia się ku dobru.