Porównanie trzech rytów: Msza Trydencka vs Novus Ordo vs Msza Cranmera

Porównanie trzech rytów: Msza Trydencka vs Novus Ordo vs Msza Cranmera

Kontekst historyczny

Ryt

Pochodzenie

Cel reformy

Msza Trydencka

Kodyfikacja 1570 (Pius V), ale sięga IV wieku

Ujednolicenie i ochrona przed protestantyzmem

Msza Cranmera

1549/1552, Anglia

Protestantyzacja Anglii, usunięcie “papizmu”

Novus Ordo

1969/1970 (Paweł VI)

“Aggiornamento”, ekumenizm, udział wiernych

Szczegółowe porównanie elementów

1. Orientacja celebransa

Trydencka

Novus Ordo

Cranmer

Ad orientem (ku Bogu) - zawsze

Versus populum (ku ludowi) - praktycznie zawsze

Versus populum - od 1552 obowiązkowo

 

Znaczenie teologiczne: Ad orientem podkreśla, że kapłan prowadzi lud ku Bogu; versus populum sugeruje “przewodniczenie zgromadzeniu”.

2. Język liturgiczny

Trydencka

Novus Ordo

Cranmer

Łacina (język sakralny)

Języki narodowe

Angielski

Cranmer celowo wprowadził vernakular, by zerwać z “papistowską” tradycją. Novus Ordo poszedł tą samą drogą.

3. Modlitwy u stóp ołtarza (Prayers at the Foot of the Altar)

Trydencka

Novus Ordo

Cranmer

Pełne - Psalm 42, podwójne Confiteor, liczne modlitwy przygotowawcze

Usunięte całkowicie

Usunięte

To jeden z najjaskrawszych przykładów podobieństwa Novus Ordo do Cranmera.

4. OFFERTORIUM - kluczowa różnica

Msza Trydencka (wyraźnie ofiarna):

“Suscipe, sancte Pater, omnipotens aeterne Deus, hanc immaculatam hostiam, quam ego indignus famulus tuus offero tibi Deo meo vivo et vero, pro innumerabilibus peccatis, et offensionibus, et negligentiis meis…”

(“Przyjmij, Ojcze święty, wszechmogący wieczny Boże, tę niepokalaną hostię, którą ja, niegodny sługa Twój, ofiaruję Tobie, Bogu memu żywemu i prawdziwemu, za niezliczone grzechy, występki i zaniedbania moje…”)

Novus Ordo (przypomina berakah żydowską):

“Błogosławiony jesteś, Panie Boże wszechświata, bo dzięki Twojej hojności otrzymaliśmy chleb, owoc ziemi i pracy rąk ludzkich; Tobie go przynosimy, aby stał się dla nas chlebem życia.”

Cranmer 1552:

Modlitwy ofiarne całkowicie usunięte - pozostała tylko krótka modlitwa dziękczynna.

Wniosek: Novus Ordo usuwa język ofiarniczy z offertorium, podobnie jak zrobił to Cranmer. Luter twierdził, że offertorium “zalatuje ofiarą” - i właśnie to usunięto.

5. Kanon / Modlitwa Eucharystyczna

Trydencka

Novus Ordo

Cranmer

Tylko Kanon Rzymski, odmawiany szeptem (secreto)

4+ modlitwy eucharystyczne, odmawiane głośno

Jedna modlitwa, głośno, bez wyraźnej konsekracji

Liczne znaki krzyża (25!)

Drastycznie zredukowane

Brak

Liczne genufleksje

Zredukowane

Brak

Porównanie II Modlitwy Eucharystycznej Novus Ordo z Kanonem Hippolita:

II ME Novus Ordo jest najkrótsza i najczęściej używana. Jest znacznie krótsza od Kanonu Rzymskiego i nie zawiera wielu elementów ofiarniczych.

6. Słowa konsekracji

Trydencka

Novus Ordo (łacina)

Tłumaczenia NO

Cranmer 1552

“pro multis” (za wielu)

“pro multis”

“za wszystkich” (błędne tłumaczenie w wielu krajach do 2011)

“for you” (za was) - usunięto “za wielu”

Uwaga: Cranmer celowo usunął “za wielu”, by zasugerować zbawienie powszechne bez ofiary. Błędne tłumaczenia Novus Ordo (“za wszystkich”) szły w tym samym kierunku.

7. Komunia święta

Trydencka

Novus Ordo

Cranmer

Na kolanach

Na stojąco (dozwolone)

Na stojąco

Do ust

Na rękę (dozwolone)

Na rękę

Pod jedną postacią

Pod dwiema (dozwolone)

Pod dwiema (obowiązkowo)

Na patenie trzymanej przez ministranta

Często bez pateny

Bez pateny

Wszystkie “reformy” Novus Ordo idą w kierunku praktyk Cranmera.

8. Elementy usunięte z Novus Ordo (obecne w Trydenckiej, nieobecne u Cranmera)

Element

Trydencka

Novus Ordo

Cranmer

Psalm 42

✓

✗

✗

Modlitwy u stóp ołtarza

✓

✗

✗

Podwójne Confiteor

✓

✗

✗

Ostatnia Ewangelia (J 1,1-14)

✓

✗

✗

Modlitwy Leona XIII

✓

✗

✗

Stopniowane święcenia (subdiakonat, etc.)

✓

✗

✗

Manipularz

✓

✗

✗

Świadectwa i cytaty

Kardynał Ottaviani i Bacci (1969) - “Krótka analiza krytyczna”:

“Novus Ordo Missae (…) oddala się w sposób zdumiewający, zarówno w całości jak i w szczegółach, od katolickiej teologii Mszy świętej, sformułowanej na XX sesji Soboru Trydenckiego.”

Michael Davies (autor “Cranmer’s Godly Order”):

“Gdyby Cranmer żył w 1969 roku, zaaprobowałby Novus Ordo niemal bez zastrzeżeń.”

Abp Marcel Lefebvre:

“Ta msza jest dwuznaczna - może być interpretowana katolicko, ale też protestancko. Właśnie o to chodziło jej twórcom.”

Max Thurian (protestancki obserwator reformy liturgicznej):

“Teologicznie możliwe jest odprawienie Novus Ordo z intencją zgodną z teologią reformowaną.”

Tabela podsumowująca - “Test Cranmera”

Zmiana wprowadzona przez Cranmera

Czy Novus Ordo poszło w tym kierunku?

Język narodowy zamiast łaciny

✓ TAK

Versus populum

✓ TAK

Usunięcie modlitw u stóp ołtarza

✓ TAK

Usunięcie ofiarniczego charakteru offertorium

✓ TAK

Usunięcie cichego kanonu

✓ TAK

Komunia pod dwiema postaciami

✓ TAK

Komunia na rękę

✓ TAK

Komunia na stojąco

✓ TAK

Usunięcie wielu genufleksji i znaków krzyża

✓ TAK

Przeniesienie ołtarza na środek

✓ TAK

Podkreślenie “uczty” kosztem “ofiary”

✓ TAK

Dlaczego jednak Novus Ordo nie jest całkowicie protestanckie?

1. Zachowano słowa konsekracji (choć w uproszczonej formie)
2. Kanon Rzymski pozostaje opcją (choć rzadko używaną)
3. Kościół oficjalnie naucza o przeistoczeniu - Cranmer je negował
4. Ważność sakramentu jest zachowana (materia, forma, intencja)

Wnioski

Novus Ordo można nazwać “prawie protestanckim” nie dlatego, że jest heretyckie, ale dlatego, że:

1. Strukturalnie zbliża się do reformy Cranmera
2. Usuwa lub osłabia elementy, które przez wieki odróżniały Mszę katolicką od protestanckich “wieczerzy”
3. Jest dwuznaczne - może być odprawiane w sposób katolicki lub w sposób zgodny z protestantyzmem
4. Powstało przy udziale protestantów (6 obserwatorów w Consilium)

Jak powiedział kard. Ratzinger (późniejszy Benedykt XVI):

“Opublikowanie nowego Mszału zostało przedstawione jako budynek całkowicie nowy, wzniesiony na ruinach starego. (…) To był błąd.”

 

Źródła i bibliografia

I. Dokumenty Kościoła katolickiego

Sobór Trydencki

Sobór Trydencki, Sesja XXII (17 września 1562) - Doctrina de ss. Missae sacrificio (Nauka o Najświętszej Ofierze Mszy)

Sobór Trydencki, Sesja XXII, Kanony o Mszy świętej- potępienia błędów protestanckich

 Dokumenty papieskie

- Pius V, Konstytucja ApostolskaQuo Primum Tempore (14 lipca 1570)

- Paweł VI, Konstytucja Apostolska Missale Romanum (3 kwietnia 1969)

- Sobór Watykański II, Konstytucja Sacrosanctum Concilium (4 grudnia 1963)

- Benedykt XVI**, Motu Proprio Summorum Pontificum (7 lipca 2007)

II. Krótka analiza krytyczna Novus Ordo

- Kard. Alfredo Ottaviani, Kard. Antonio Bacci - Breve Esame Critico del Novus Ordo Missae (Krótka analiza krytyczna Nowego Porządku Mszy), Rzym, wrzesień 1969

  - Dostępne online: [www.latinmass.pl](http://www.latinmass.pl) (polskie tłumaczenie)

  - Oryginał włoski i łaciński dostępny w wielu archiwach

 III. Książki - perspektywa tradycjonalistyczna

 Michael Davies (1936-2004)

- "Cranmer's Godly Order: The Destruction of Catholicism Through Liturgical Change", Roman Catholic Books, 1976

  - Kluczowe dzieło porównujące reformę Cranmera z reformą posoborową

- "Pope Paul's New Mass", Angelus Press, 1980

- "Liturgical Revolution"(trylogia):

  - Vol. 1: Cranmer's Godly Order

  - Vol. 2: Pope John's Council

  - Vol. 3: Pope Paul's New Mass

 Klaus Gamber (1919-1989)

- "Die Reform der Römischen Liturgie" (Reform of the Roman Liturgy), 1979

  - Wydanie angielskie: The Reform of the Roman Liturgy: Its Problems and Background, Una Voce Press, 1993

  - Z przedmową kard. Josepha Ratzingera

 Alcuin Reid OSB

- "The Organic Development of the Liturgy" , Ignatius Press, 2005

  - Z przedmową kard. Josepha Ratzingera

 Abp Marcel Lefebvre (1905-1991)

- "J'accuse le Concile" (Oskarżam Sobór), 1976

- "La Messe de toujours"(Msza wszechczasów)

- "Lettre ouverte aux catholiques perplexes" (List otwarty do zagubionych katolików), 1985

  - Polskie wydanie: List otwarty do zagubionych katolików, Te Deum, 2006

Dietrich von Hildebrand (1889-1977)

- "Trojan Horse in the City of God", Franciscan Herald Press, 1967

- "The Devastated Vineyard", Roman Catholic Books, 1973

 IV. Książki - perspektywa umiarkowana/papieska

Joseph Ratzinger / Benedykt XVI

-"Duch liturgii" (Der Geist der Liturgie), Christianitas, 2000

  - Polskie wydanie: Klub Książki Katolickiej

- "Moje życie. Wspomnienia 1927-1977" (Aus meinem Leben), 1997

  - Polskie wydanie: Wydawnictwo Św. Stanisława BM

- "Święto wiary"** (*Das Fest des Glaubens), 1981

Cytat Ratzingera o "ruinach":

- Pochodzi z przedmowy do książki Klausa Gambera (wyd. francuskie, 1992)

 V. Źródła anglikańskie/protestanckie

Thomas Cranmer (1489-1556)

- "The Book of Common Prayer" 1549 (pierwsza edycja)

- "The Book of Common Prayer", 1552 (druga edycja - bardziej protestancka)

  - Dostępne online: [www.justus.anglican.org/resources/bcp/](https://www.justus.anglican.org/resources/bcp/)

Opracowania o Cranmerze

- Diarmaid MacCulloch, Thomas Cranmer: A Life, Yale University Press, 1996

VI. Źródła dotyczące udziału protestantów w reformie

Max Thurian (1921-1996)

- Cytat o możliwości odprawiania Novus Ordo z intencją protestancką pochodzi z:

  - "La Croix" (dziennik katolicki, Francja), wywiad z 1969 roku

  - Również cytowany w: Davies, Pope Paul's New Mass, rozdz. 5

Sześciu obserwatorów protestanckich w Consilium:

1. George (A. Raymond)

2. Jasper (Ronald C.D.)

3. Shepherd (Massey H.)

4. Konneth (Max)

5. Smith (Eugene)

6. Thurian (Max)

Źródło: Annibale Bugnini, La Riforma Liturgica (1948-1975), CLV-Edizioni Liturgiche, 1983

- Wydanie angielskie: *The Reform of the Liturgy 1948-1975, Liturgical Press, 1990

VII. Teksty liturgiczne - porównanie

 Mszał Rzymski (Trydencki)

- Missale Romanum (editio typica 1962)

 - Dostępny online: [www.latinmass.pl](http://www.latinmass.pl)

 - Wydanie z tłumaczeniem polskim: Wydawnictwo Christianitas

Mszał Rzymski (Novus Ordo)

- Missale Romanum (editio typica tertia, 2002)

 - Polski Mszał Rzymski, Pallottinum, 1986 (i późniejsze wydania)

VIII. Artykuły i opracowania online

- Latin Mass Society- [www.latinmass.pl](http://www.latinmass.pl) (polska)

- Una Voce - [www.unavoce.org](http://www.unavoce.org)

- New Liturgical Movement - [www.newliturgicalmovement.org](http://www.newliturgicalmovement.org)

- Rorate Caeli - [www.rfrancisci.blogspot.com](http://www.rfrancisci.blogspot.com) (blog tradycjonalistyczny)

 Dla pełnego obrazu polecam również:

- Annibale Bugnini, La Riforma Liturgica - perspektywa twórcy reformy

- Dokumenty Kongregacji ds. Kultu Bożego

- Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 1345-1405 (o Eucharystii)